Харысхал — саха төрүт култууратыгар, күннээҕи олоҕор улахан оруоллаах уонна хас биирдиитэ ураты суолталаах. Былыр өбүгэлэрбит саҕаттан эр киһи харысхалыгар улахан болҕомто ууруллар. Ол курдук, Аҕа дойдуну көмүскээччилэр күннэрин иитинэн «Уруу» хампаанньа уран тарбахтаахтара чочуйан таһаарбыт эр дьону харыстыыр, араҥаччылыыр суолталаах үрүҥ көмүстэн харысхалларын эһиги болҕомтоҕутугар таһаарабыт.
«Ох». Уол, эр киһи харысхала. Харыстыыр, араҥаччылыыр суолталаах. Сөптөөх суолу таларга көмөлөһөр, күүһү-уоҕу, ситиһиини, күүстээх санааны кэрэһэлиир.
«Үс кут». Киһи үс кутун харыстыыр: Салгын кут, Ийэ кут, Буор кут. Күүстээх араҥаччылыыр суолталаах. Эт-хаан, дууһа уонна сүр үс сомоҕотун бэлиэтэ.
«Биэс харах». Ытык уонна күүстээх харысхал. Хара дьайтан, куһаҕан тыынтан, киһини быһа этэр тылтан харыстыыр. Киһини куһаҕан тыынтан, ыарыыттан көмүскүүр. Дьол-соргу, этэҥҥэ буолуу бэлиэтэ.
«Биэс харах». Этническэй истииллээх ураты киэргэл. Өлүөнэ очуостарын уонна үрдүнэн көтөн иһэр хотой ойуулаах. Манна Саха сирин ураты айылҕата ойууламмыт – айылҕа уонна кэм айбыт улуу очуостара. «Өлүөнэ очуостара» национальнай паарка – бу Саха сиригэр Өлүөнэ өрүс кытылын устун 40-ча килэмиэтир усталаах ураты геологическай өйдөбүнньүктэр. Оттон хотой – ытык көтөрдөртөн биирдэстэрэ, былаас уонна салайыы бэлиэтэ. Ону таһынан киэргэлгэ киһини куһаҕан тыынтан, ыарыыттан көмүскүүр «Биэс харах» бэлиэлээх.
«Биэс харах». Киһини куһаҕан тыынтан, ыарыыттан уонна куһаҕан ньэҥиртэн (энергияттан) көмүскүүргэ анаммыт күүстээх харысхал. Биэс харахтаах бэлиэ уус удьуорун көмүскүүр, куһаҕантан тыынтан ыраастаныыны уонна ис күүһү бөҕөргөтөр. Бу харысхал биэс сүрүн айылҕа күүһэ дьүөрэлэһиитин бэлиэтиир: уу, салгын, мас, уот уонна тимир. Киһи ис тирэхтээх, дьоллоох уонна ситиһиилээх буоларыгар дьайар.
«Ох». Күүстээх аҥары көмүскүүр аналлаах. Харысхал күүһү, кыаҕы, хорсун санааны уонна кыайыыга дьулууру биэрэр, киһини алдьархайтан, ыарыыттан уонна куһаҕан харахтан көмүскүүр.
«Баппаҕай». Эһэ баппаҕайа саамай күүстээх харысхаллартан биирдэстэрэ. Күүһү, эрэллээх буолууну уонна көмүскэли кытта ситимнээх. Харысхал бэйэ күүһүгэр эрэллээх буолууну уонна ис күүһү, ону таһынан куһаҕан ньэҥиртэн (энергияттан) уонна куһаҕан санааттан көмүскүүр.
«Хотой». Былаас, күүс уонна кыах бэлиэтэ. Ыйаахха биэс харахтаах харысхал ойууламмыт, куһаҕан тыынтан уонна ыарыыттан көмүскүүр, дьолу-соргуну уонна этэҥҥэ буолууну бэлиэтиир.
«Тыатааҕы». Бэйэ ис кыаҕын арыйарга аналлаа, күүһү уонна эрэллээх буолууну бэлиэтиир харысхал. Тыатааҕы – былаас, хорсун быһыы уонна кыах бэлиэтэ.
«Бөрө». Бу — күүс, дьулуур уонна көҥүл бэлиэтэ. Ураты моойго кэтиллэр харысхал ханнык баҕар балаһыанньаҕа эрэллээх аргыс. Биэс харахтаах харысхал ойуута – куһаҕан тыынтан харыстыыр, көмүскүүр дьол-соргу бэлиэтэ.
Харысхаллаах, күүстээх санаалаах буолуҥ! Айбыккыт-туппуккут силигилии-чэчирии үүннүн, ыраас санаалаах, киэҥ көҕүстээх буолуҥ! Аартыккыт арылыннын, санааҕыт сааһыланнын!
